Niezwykłe neutrino zarejestrowane w Morzu Śródziemnym pochodziło z grupy blazarów?
11 marca 2026, 16:12Przed trzema laty 13 lutego 2023 roku detektor KM3NeT/ARCA, znajdujący się u wybrzeży Sycylii, zarejestrował coś niezwykłego: neutrino o energii około 220 PeV. To 16 000 razy więcej niż energia najpotężniejszych kolizji, do jakich dochodzi w Wielkim Zderzaczu Hadronów (LHC). O zdarzeniu tym poinformowano w lutym 2025 roku na łamach Nature. Wówczas nie wiedziano, co mogło być źródeł neutrina o tak wielkiej energii. Teraz naukowcy z KM3NeT/ARCA poinformowali, że neutrino mogło pochodzić z rozproszonego strumienia generowanego przez grupę blazarów.
We Francji odnaleziono jedną z kart Palimpsestu Archimedesa
11 marca 2026, 11:14W Muzeum Sztuk Pięknych w Blois we Francji odnaleziono kartę z Palimpsestu Archimedesa. Palimpsest ten to jedna z najważniejszych kopii starożytnego tekstu, jakie dotrwały do naszych czasów. Wstępne analizy wykazały, że Victor Gysembergh, ekspert z Narodowego Centrum Badań Naukowych, odnalazł kartę 123. Palimpsestu. Na jednej stronie zawiera ona fragment traktatu Archimedesa „O sferze i walcu”, który częściowo przykryty jest tekstem modlitwy. Tekst Archimedesa można w dużej mierze odczytać tradycyjnymi metodami. Na drugiej stronie widzimy XX-wieczną iluminację przedstawiającą proroka Dawida w towarzystwie dwóch lwów. Iluminacja została prawdopodobnie dodana w 1942 roku przez ówczesnego właściciela, który w ten sposób chciał zwiększyć wartość księgi. Tutaj tekst starożytnego traktatu jest nieczytelny.
To ostatni sezon LHC. Za cztery lata ruszy jeszcze potężniejszy akcelerator
9 marca 2026, 18:05Rozpoczął się ostatni sezon badawczy Wielkiego Zderzacza Hadronów (LHC). Zderzenia cząstek będą prowadzone jeszcze do końca czerwca. Wtedy akcelerator zostanie wyłączony na cztery lata. Gdy ruszy ponownie w 2030 roku będzie nosił nazwę HiLumi LHC (High-Luminosity LHC), czyli Wielki Zderzacz Hadronów o Wysokiej Świetlności. Restart akceleratora po zwyczajowej zimowej przerwie był rekordowo szybki. Nasze zespoły mają już duże doświadczenie, dobrze rozumieją maszynę. Z nadzieją patrzymy na ostatnie miesiące jej działania, mówi Matteo Solfaroli Camilocci odpowiedzialny za działanie zderzacza.
Już Homo erectus zbierał kryształy. Również szympansy się nimi interesują
9 marca 2026, 11:03Około 780 000 lat temu pewien Homo erectus znalazł kryształ górski i zabrał go do jaskini. To najstarszy znany przykład interakcji przedstawicieli Homo z kryształami. Ale nie jedyny. W Chinach na stanowisku Zhoukoudian, obok szczątków H. erectus pochodzących sprzed co najmniej 600 tysięcy lat, znaleziono dwadzieścia kryształów kwarcu. W Indiach i Austrii kryształy odkryto w warstwie kultury aszelskiej. Zaś w RPA w jaskini Wonderwerk znaleziono kryształy w różnych warstwach sprzed 276–500 tysięcy lat. A co najważniejsze, żaden z tych kryształów nie był używany jako narzędzie, broń czy ozdoba. Z jakiegoś powodu Homo przynieśli je do swojego domu i tam przechowywali.
Chopin (znowu) trafił do Arktyki. Tym razem pogoda sprawiła problemy.
7 marca 2026, 18:23Kilka dni temu do Światowego Archiwum Arktycznego (Arctic World Archive, AWA) w Longyerbyen na Svalbardzie trafił drugi depozyt Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina. Pierwszy – składający się z jednego nośnika piqIFilm – został złożony w 2024 roku. Znajdowały się na nim cyfrowe kopie wybranych rękopisów muzycznych Chopina ze zbiorów Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie.
Litopanspermia jest możliwa. Życie może zostać wyrzucone z jednej planety i dotrzeć na inną
6 marca 2026, 11:35Życie może przetrwać proces wyrzucenia z jednej planety i transportu na drugą. To naprawdę ważne odkrycie, które wpływa na nasz sposób myślenia o początkach życia i o tym, jak pojawiło się ono na Ziemi, mówi K.T. Ramesh z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa. Jest on jednym z autorów badań, które wykazały, że niektóre ekstremofile są w stanie przetrwać siły działające podczas uderzenia asteroidy w planetę i mogą na wyrzuconym z niej materiale zostać zaniesione na inną planetę, gdzie zapoczątkują rozwój życia.
Badacze z Wrocławia i Krakowa odkrywają tajemnice średniowiecznych polskich miast
5 marca 2026, 10:53Dzisiejszy wygląd centrów wielu polskich miast to nie przypadek, a wynik precyzyjnego planowania w średniowieczu. Wtedy właśnie najszerzej i na największą skalę pojawiły się regularnie zaplanowane miasta. Było to związane z kolonizacją nowych terenów, przede wszystkim w Europie Środkowej i Wschodniej. Pomiędzy XI a XIV wiekiem w Europie powstało co najmniej 1500 nowych miast. Jednak zachowało się niewiele oryginalnych dokumentów planistycznych z tego okresu, więc historycy mieli problemy z odtworzeniem zasad, którymi kierowali się ówcześni mierniczy. Dlatego badacze z Politechniki Wrocławskiej i Uniwersytetu Jagiellońskiego wykorzystali zaawansowane metody statystyczne i skanowanie laserowe, by zrekonstruować zasady, wedle których w XIII wieku wyznaczano przestrzeń miejską.
Wargatek bada przyczynowość. Samoświadomość u zwierząt jest powszechna?
5 marca 2026, 08:59Badacze z Uniwersytetu w Osace odkryli, że niewielka ryba – wargatek sanitarnik – pozytywnie przechodzi test ciągłości działania. Wykazuje zatem wyższy poziom inteligencji, który zwykle przypisuje się takim ssakom morskim jak delfiny. Mamy zatem kolejny dowód wskazujący, że zwierzęta są bardziej inteligentne, niż chcielibyśmy przyznać.
Zmarł profesor Andrzej Trautman, który położył podwaliny pod wykrycie fal grawitacyjnych
4 marca 2026, 14:32Przed tygodniem, 27 lutego, w wieku 93 lat zmarł profesor Andrzej Trautman, człowiek, który rozstrzygnął jeden z największych dylematów Alberta Einsteina. Polski fizyk mając zaledwie 25 lat udowodnił, że fale grawitacyjne to nie tylko matematyczne ciekawostka, ale obiekty, które fizycznie istnieją, przenoszą energię i informację, a zatem można je wykryć. Jego prace, wzbogacone później o rozwiązanie Robinsona-Trautmana, które opisuje rozchodzenie się fal grawitacyjnych, stały się jednym z teoretycznych fundamentów budowy detektorów LIGO i VIRGO i doprowadziły do zarejestrowania fal grawitacyjnych.
Polscy uczeni udowodnili istnienie półlegendarnego króla. Dowód znaleźli w warstwie śmieci
3 marca 2026, 18:15W 1964 roku Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego rozpoczęło, pod kierunkiem profesora Kazimierza Michałowskiego, prace archeologiczne w Starej Dongoli na terenie Sudanu. W ostatnich latach informowaliśmy o niezwykle interesujących odkryciach i badaniach tam prowadzonych. Archeolodzy znaleźli pozostałości katedry i tajemnicze pomieszczenia z wyjątkowymi rysunkami, a przyrodnicy prowadzili badania nad nietoperzami. Teraz doktor habilitowany profesor UW Artur Obłuski, doktor Maciej Wyżgoł i magister Tomasz Barański udowodnili istnienie półlegendarnego króla Qašqaša.
